ก่อนฟ้องหย่า
ศึกษาข้อมูลให้ครบ

ต้องพิจารณาข้อเท็จจริงและเหตุหย่าตามกฎหมายที่ใช้บังคับกับคดี ก่อนฟ้องควรให้ทนายตรวจสอบว่าเหตุและหลักฐานของคุณครบองค์ประกอบหรือไม่

การที่อีกฝ่ายไม่ยินยอมหย่าไม่ได้ทำให้สิทธิฟ้องหมดไป แต่ผู้ฟ้องต้องมีเหตุฟ้องหย่าตามกฎหมายและมีข้อเท็จจริง/หลักฐานรองรับ

อาจทำได้ในบางกรณี ต้องตรวจสอบสัญชาติ สถานที่จดทะเบียนสมรส ที่อยู่คู่สมรส เขตอำนาจศาล และกฎหมายที่ใช้บังคับก่อน

ควรตรวจสอบสัญชาติ ประเทศที่จดทะเบียนสมรส ที่อยู่ปัจจุบัน เหตุหย่า บุตร และทรัพย์สิน เพื่อวิเคราะห์เขตอำนาจศาล กฎหมายขัดกัน และเหตุหย่าที่ต้องใช้

ต้องวิเคราะห์กฎหมายขัดกันก่อน แล้วจึงระบุกฎหมายที่ใช้บังคับกับเหตุหย่าและผลของการหย่า ไม่ควรใช้เหตุหย่าตามกฎหมายไทยโดยอัตโนมัติ

ต้องตรวจสอบกฎหมายขัดกันและกฎหมายฟิลิปปินส์ที่เกี่ยวข้องก่อน โดยเฉพาะกฎหมายที่ใช้บังคับแก่เหตุหย่าและการรับรองผลของการหย่าในต่างประเทศ

ต้องพิจารณาอำนาจปกครอง ข้อตกลงหรือคำพิพากษาศาล และประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญ

ต้องจำแนกสินส่วนตัวและสินสมรส รวมถึงตรวจเอกสารการได้มาของทรัพย์แต่ละรายการก่อนกำหนดคำขอในคดี

หลักฐานอิเล็กทรอนิกส์อาจมีประโยชน์ต่อคดี แต่ต้องพิจารณาเนื้อหา ที่มา ความน่าเชื่อถือ และข้อเท็จจริงประกอบทั้งหมด

โดยเบื้องต้นควรเตรียมทะเบียนสมรส เอกสารประจำตัว เอกสารเกี่ยวกับบุตร ทรัพย์สิน และหลักฐานของเหตุหย่า ทั้งนี้เอกสารที่จำเป็นแตกต่างกันตามคดี

โดยหลักมี 2 ทาง คือ (1) หย่าโดยความยินยอมและจดทะเบียนหย่าต่อนายทะเบียน และ (2) หย่าโดยคำพิพากษาศาลเมื่ออีกฝ่ายไม่ยินยอมหรือมีข้อพิพาท โดยการฟ้องหย่าต้องมีเหตุที่กฎหมายรับรอง เช่น เหตุตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1516

คดีหย่าเป็นคดีครอบครัว ต้องยื่นต่อศาลเยาวชนและครอบครัวที่มีเขตอำนาจ โดยหลักเขตอำนาจคดีแพ่งพิจารณาจากสถานที่ที่มูลคดีเกิดหรือภูมิลำเนาของจำเลย และต้องตรวจเขตอำนาจของศาลเยาวชนและครอบครัวในพื้นที่จริงก่อนยื่น ไม่ควรเลือกศาลจากสถานที่จดทะเบียนสมรสเพียงอย่างเดียว

ไม่จำเป็นต้องเป็นจังหวัดที่จดทะเบียนสมรสเสมอไป สถานที่จดทะเบียนสมรสไม่ใช่เกณฑ์เดียวในการกำหนดศาลที่มีเขตอำนาจ ต้องตรวจมูลคดี ภูมิลำเนาจำเลย และเขตอำนาจของศาลเยาวชนและครอบครัวที่เกี่ยวข้อง

อาจได้ในบางกรณีหากข้อเท็จจริงทำให้พื้นที่นั้นเป็นสถานที่ที่มูลคดีเกิดและอยู่ในเขตอำนาจศาล แต่คำว่าเคยอยู่กินกันเพียงอย่างเดียวไม่ทำให้ศาลนั้นมีอำนาจทุกกรณี ควรตรวจข้อเท็จจริงและเขตศาลก่อนฟ้อง

กรมการปกครองระบุเอกสารสำคัญ เช่น หลักฐานยืนยันตัวบุคคล หนังสือสัญญาการหย่ากรณีหย่าโดยยินยอม และพยานบุคคล 2 คน; กรณีชาวต่างชาติต้องมีหนังสือเดินทางหรือเอกสารที่เกี่ยวข้อง และเอกสารภาษาต่างประเทศอาจต้องรับรองการแปล ควรตรวจรายการล่าสุดกับสำนักทะเบียนที่จะไปใช้บริการ

การหย่าโดยความยินยอมสามารถยื่นที่สำนักทะเบียนอำเภอ สำนักทะเบียนเขต หรือสถานทูต/กงสุลไทยได้ตามหลักเกณฑ์ของกรมการปกครอง โดยไม่ต้องยึดภูมิลำเนา และยังมีขั้นตอนกรณีคู่หย่าดำเนินการต่างสำนักทะเบียน

กรมการปกครองมีขั้นตอนการจดทะเบียนหย่าโดยความยินยอมแบบต่างสำนักทะเบียน ฝ่ายแรกยื่นคำร้องและระบุสำนักทะเบียนที่อีกฝ่ายจะไปดำเนินการ การหย่ามีผลเมื่ออีกฝ่ายลงลายมือชื่อและนายทะเบียนแห่งที่สองรับจดทะเบียนแล้ว

โดยทั่วไปควรเตรียมทะเบียนสมรส หลักฐานประจำตัว/ทะเบียนบ้าน ข้อมูลที่อยู่คู่สมรส หลักฐานเกี่ยวกับเหตุฟ้องหย่า และถ้ามีประเด็นบุตรหรือสินสมรสให้เตรียมสูติบัตร หลักฐานค่าเลี้ยงดู เอกสารทรัพย์สินและหนี้ด้วย รายการจริงขึ้นกับข้อเท็จจริงและคำขอของแต่ละคดี

หากไม่ได้จดทะเบียนสมรสตามกฎหมาย โดยทั่วไปไม่มีสถานะคู่สมรสที่ต้องฟ้องหย่าให้การสมรสสิ้นสุด แต่ยังอาจมีข้อพิพาทเรื่องบุตร ทรัพย์สิน หนี้ หรือสิทธิอื่นที่ต้องพิจารณาแยกต่างหาก

หากตกลงจดทะเบียนหย่าไม่ได้ ฝ่ายที่ประสงค์จะหย่าต้องตรวจว่ามีเหตุฟ้องหย่าตามกฎหมายหรือไม่ และต้องมีพยานหลักฐานพิสูจน์เหตุนั้นต่อศาล

การแยกกันอยู่สามารถเป็นเหตุฟ้องหย่าได้เฉพาะเมื่อเข้าเงื่อนไขและระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด จึงควรตรวจว่าแยกกันอยู่ด้วยเหตุใด เริ่มเมื่อใด และมีหลักฐานอะไรยืนยัน

ความสัมพันธ์กับบุคคลอื่นอาจเป็นเหตุฟ้องหย่าและอาจเกี่ยวข้องกับสิทธิเรียกค่าทดแทน แต่ต้องตรวจข้อเท็จจริงให้เข้าองค์ประกอบกฎหมายและมีพยานหลักฐานเพียงพอ

ข้อมูลสนทนาและข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์อาจใช้ประกอบการพิสูจน์ข้อเท็จจริงได้ แต่ต้องพิจารณาความน่าเชื่อถือ ที่มา ความครบถ้วน และวิธีได้มาของหลักฐาน ควรเก็บต้นฉบับหรือข้อมูลต้นทางไว้ ไม่ควรแก้ไขภาพหรือข้อความ

การดำเนินคดีบางขั้นตอนของศาลอาจใช้ระบบอิเล็กทรอนิกส์หรือการพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกส์ได้ตามหลักเกณฑ์ของศาล แต่ไม่ได้หมายความว่าคดีหย่าทุกคดีทำออนไลน์ได้ทั้งหมด ต้องตรวจศาลที่มีเขตอำนาจและแนวทางของศาลนั้น

ขึ้นอยู่กับขั้นตอน คำสั่งศาล และลักษณะคดี บางนัดคู่ความอาจต้องมาศาลเพื่อไกล่เกลี่ย ให้ถ้อยคำ หรือสืบพยาน จึงควรตรวจหมายนัดและคำสั่งศาลทุกครั้ง

ไม่มีระยะเวลาตายตัว ขึ้นกับว่าคู่กรณียอมรับหรือโต้แย้ง จำนวนประเด็นเรื่องบุตรและทรัพย์สิน จำนวนพยาน การส่งหมาย และตารางนัดของศาล หากตกลงกันได้คดีอาจสั้นกว่าคดีที่ต่อสู้หลายประเด็น

ได้ ประเด็นอำนาจปกครองบุตรสามารถพิจารณาในคดีครอบครัวได้ หากตกลงกันไม่ได้ศาลจะพิจารณาข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการดูแลและประโยชน์ของบุตร

ไม่มีกฎว่าบิดาหรือมารดาต้องได้สิทธิโดยอัตโนมัติทุกกรณี หากตกลงกันไม่ได้ ศาลจะพิจารณาข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการดูแล ความเหมาะสม และประโยชน์ของบุตร

จำนวนค่าอุปการะเลี้ยงดูไม่มีอัตราเดียวสำหรับทุกครอบครัว ต้องพิจารณาความจำเป็นและค่าใช้จ่ายของบุตร รวมถึงฐานะและความสามารถของผู้มีหน้าที่อุปการะ จึงควรจัดทำรายการค่าใช้จ่ายและหลักฐานรายได้ที่เกี่ยวข้อง

ต้องจำแนกก่อนว่าทรัพย์ใดเป็นสินส่วนตัวและทรัพย์ใดเป็นสินสมรส แล้วจึงพิจารณาผลของการหย่าตามกฎหมาย การมีชื่อฝ่ายเดียวในโฉนด บัญชี หรือทะเบียนรถไม่ใช่ข้อสรุปเพียงอย่างเดียวว่าทรัพย์นั้นเป็นสินส่วนตัว

โดยหลักทรัพย์ที่คู่สมรสฝ่ายหนึ่งมีอยู่ก่อนสมรสเป็นสินส่วนตัว แต่ต้องตรวจข้อเท็จจริง เช่น การชำระเงิน การเปลี่ยนแปลงทรัพย์ และดอกผลที่เกิดขึ้นระหว่างสมรส ซึ่งอาจมีผลทางกฎหมายต่างกัน

ทรัพย์ที่คู่สมรสฝ่ายหนึ่งได้มาระหว่างสมรสโดยทางมรดกโดยหลักอาจเป็นสินส่วนตัว แต่เอกสารพินัยกรรม เงื่อนไขการให้ และข้อเท็จจริงของทรัพย์ควรถูกตรวจสอบก่อนสรุป

ไม่ใช่ทุกหนี้ที่เกิดระหว่างสมรสจะเป็นหนี้ร่วม ต้องตรวจวัตถุประสงค์ของหนี้ ผู้ก่อหนี้ ประโยชน์ที่ครอบครัวได้รับ และประเภทหนี้ตามที่กฎหมายกำหนด

สามารถมีประเด็นแบ่งสิทธิในทรัพย์และภาระหนี้ได้ แต่ต้องตรวจกรรมสิทธิ์ สัญญากู้ ยอดหนี้คงเหลือ เงินที่ใช้ผ่อน และข้อผูกพันกับเจ้าหนี้หรือสถาบันการเงินด้วย

ในบางกรณีกฎหมายให้สิทธิเรียกค่าทดแทนจากบุคคลที่เกี่ยวข้องกับความสัมพันธ์ของคู่สมรส แต่ต้องตรวจองค์ประกอบ ข้อเท็จจริง พยานหลักฐาน และข้อจำกัดด้านระยะเวลาเป็นรายกรณี

โดยทั่วไปสามารถมีคำขอเกี่ยวกับการหย่าและผลทางทรัพย์สินที่เกี่ยวข้องในคดีครอบครัวเดียวกันได้ หากมีข้อเท็จจริงและคำขอรองรับ ควรรวบรวมรายการทรัพย์และหลักฐานให้ครบก่อนยื่นฟ้อง

อาจทำได้ แต่ต้องตรวจสัญชาติ สถานที่จดทะเบียนสมรส ภูมิลำเนา/ถิ่นที่อยู่ของคู่สมรส และกฎหมายที่ใช้บังคับ โดยเฉพาะเหตุแห่งการหย่าในคดีที่มีองค์ประกอบต่างประเทศ ไม่ควรนำเหตุหย่าตามกฎหมายไทยไปใช้โดยอัตโนมัติทุกกรณี

ต้องทราบที่อยู่ที่สามารถส่งเอกสารได้ และการส่งหมายไปต่างประเทศอาจต้องดำเนินตามกฎหมาย วิธีพิจารณา สนธิสัญญา หรือช่องทางความร่วมมือที่เกี่ยวข้อง ทำให้ระยะเวลาและเอกสารแตกต่างจากการส่งหมายในประเทศ

กรณีหย่าโดยคำพิพากษาศาล กรมการปกครองมีขั้นตอนให้นำคำพิพากษาที่ถึงที่สุดและเอกสารรับรองที่เกี่ยวข้องไปดำเนินการทางทะเบียน เพื่อให้ข้อมูลทะเบียนราษฎรและหลักฐานการหย่าถูกต้อง

ได้ และการหย่าโดยความยินยอมควรทำข้อตกลงให้ชัด โดยเฉพาะอำนาจปกครองบุตร ค่าอุปการะเลี้ยงดู และทรัพย์สิน เพื่อลดข้อพิพาทภายหลัง แต่ควรตรวจว่าข้อตกลงไม่ขัดกฎหมายและครอบคลุมทรัพย์/หนี้จริง